به گزارش شهربانو، شاید بسیاری از خانمها در دورههای مختلف زندگی با این بیماری مواجه شده باشند. برخی با پیگیری علائمی که در خود احساس میکنند با آزمایش به وجودش پی میبرند و برخی هم به خاطر علائمی که ممکن است با بعضی از بیماریهای دیگر مشابه باشد آن را جدی نگرفته و برای درمان اقدام نمیکنند. بیماری که گفته میشود دومین اختلال شایع غدد درون ریز در بین زنان است و آن را کم کاری تیروئید مینامند. البته پرکاری تیروئید نیز مشکلات هورمونی دیگری را نیز ممکن است برای زنان رقم بزند. گفته میشود از هر هشت زن یک نفر در طول زندگی خود دچار مشکلات تیروئید میشود و گاهی هم زنان در دورههایی مانند قاعدگی، بارداری یا شیردهی به شکل شایعتر با آن مواجه میشوند. این نکته نیز حائز اهمیت است که زنان بیشتر از مردان به بیماریهای تیروئیدی ممکن است مبتلا شوند و خطر ابتلا به کمکاری تیروئید با افزایش سن و در طول بارداری، دوره پس از زایمان و یائسگی افزایش مییابد. در ادامه این مطلب اطلاعاتی درباره پرکاری و کمکاری تیروئید، علائم شایع و پیگیریهای لازم برای درمان را میخوانید. همچنین گفتوگویی با دکتر سید مرتضی تقوی، فوق تخصص غدد درون ریز و متابولیسم نیز در این باره داشتهایم.
در ابتدا بهتر است بدانیم که پرکاری و کم کاری تیروئید چیست. وقتی تولید تیروئید توسط هورمون تیروئید، بیش از اندازه مورد نیاز بدن باشد، بیماری پرکاری تیروئید در بدن اتفاق میافتد. به دلیل تولید مقدار زیادی از این هورمون بدن مجبور است که به سرعت انرژی حاصل از متابولیسم را مصرف نماید که در این صورت فرد احساس خستگی فراوان میکند. در این حالت، افزایش ضربان قلب، کاهش و ضعف اعصاب، جزو علائم غالب به حساب میآیند؛ و زمانی که تولید تیروئید به میزان کمتر از حد مورد نیاز بدن توسط هورمون تیروئید باشد، باعث ایجاد بیماری کم کاری تیروئید میشود. افرادی که دچار کم کاری تیروئید هستند دائم احساس خستگی دارند، نسبت به دمای سرد کم تحمل هستند و دچار افزایش وزن میشوند. اختلالات کم کاری و پر کاری تیروئید، ممکن است در اثر عوامل مختلفی در افراد به وجود بیاید که یکی از آن عوامل، ارثی بودن این بیماری است.
پرکاری و کم کاری تیروئید نیز علائمی دارد که البته گفته میشود اختصاصی نیست. افرادی که مبتلا به بیماری پرکاری تیروئید هستند، علائمی از جمله: عصبی شدن، استرس و اضطراب، تحریکپذیری، بیخوابی، کاهش وزن، ضعف و لرزش اعضای بدن، گواتر یا بزرگ شدن غده تیروئید، احساس گرمای فراوان، قاعدگیهای نامنظم و یا توقف قاعدگی در زنان و همچنین سوزش چشم یا مشکلات بینایی، را تجربه میکنند و کسانی که کم کاری تیروئید دارند نیز دارای علائم مشخصی هستند که از جمله این علائم: افزایش وزن بدن، احساس خستگی، فراموشی، قاعدگیهای مکرر و با شدت فراوان، و در زنان صدای بم و خشن، رشد موهای درشت و ضخیم و احساس سردی در دمای بدن است.
یکی از نگرانیهایی که خانمهای مبتلا به تیروئید دارند، بارداری است. مسئلهای که کاملا قابل کنترل و درمان است و به گفته دکتر سید مرتضی تقوی، فوق تخصص غدد درون ریز و متابولیسم، ممکن است در باروری نقش داشته باشد، اما به نازایی منجر نمیشود. این فوق تخصص غدد همچنین مسئله کم کاری تیروئید را در زمان بارداری حائز اهمیت میداند و میگوید: کم کاری تیروئید را در موضوع بارداری خیلی جدی میگیریم به ویژه در سه ماه اول، چون جنین تیروئید ندارد و از تیروئید مادر استفاده میکند و در هوش فرزند تأثیر دارد. خانمی که کم کاری تیروئید برای او تشخیص داده میشود درمان را شروع میکند و قابل کنترل است. اما اگر درمان به درستی انجام نشود ممکن است مشکلاتی را حین بارداری ایجاد کند یا حوادثی را بعد از زایمان برای نوزاد به وجود بیاورد.
سید مرتضی تقوی درباره ضرورت آزمایشهای تیروئید قبل از بارداری بیان میکند: هیچ دستوری در دنیا وجود ندارد که خانمها بعد از ازدواج تست تیروئید را انجام بدهند، اما اگر کسی در خانوادهاش بیماریهای خود ایمنی زیاد است مثلا برادری دارد که دیابت دارد قبل از بارداری تست تیروئید را انجام بدهد.
این پزشک فوق تخصص درباره علائم شایع این بیماری اظهار میکند: بیماریهای ناشی از تیروئید علائم اختصاصی ندارد، چون روی سیستم بدن در مجموع اثر میگذارد به صورت کلی بیحالی، در خانمها، اختلالات عادت ماهانه، خشکی پوست، گاهی ریزش مو و... موارد بسیاری را شامل میشود. اصول این است که اگر شخصی ناراحتیهایی را در بدنش احساس میکند که با هیچ چیزی قابل توجیه نیست تست تیروئید را انجام بدهد.
تقوی در ادامه میافزاید: متأسفانه برخی تا هر علائمی را میبینند فکر میکنند تیروئید دارند. مثلا اضافه وزن یا ریزش مو دارد سریع تصور میکند مشکل تیروئید دارد. مشکل ما با مراجعهکنندگان این است که حتی طول درمان کم کاری تیروئید را طی کردهاند، اما به محض اینکه هر علائمی دیگری میبینند باز هم آن را به تیروئید نسبت میدهند، در حالیکه ممکن است دلایل دیگری داشته باشد. مثلا بیماری هر ششماه چکاپ میشود و ۱۰ سال هم هست دارو مصرف میکند مشکل خاصی هم ندارد به محض اینکه با ریزش مو مواجه میشود به تیروئید نسبت میدهد.
این فوقتخصص غدد درباره مسائلی نظیر کاهش تخمکگذاری یا نازایی در زنان به دلیل ابتلا به تیروئید میگوید: مواردی که به عنوان مشکلات در خانمها مطرح میشود کم کاری تیروئید درمان نشده است وگرنه اگر شخصی تیروئید را درمان کند هیچ جایی برای نگرانی ندارد؛ و اشکال اینجاست که تمام این موارد را به تیروئید در حال درمان یا درمان شده نسبت میدهیم.
تقوی با تأکید بر اینکه آزمایشهای این بیماری بسیار آسان، ارزان و در دسترس است، درباره لزوم تشخیصهای جراحی برای این بیماری تصریح میکند: جراحی زمانی انجام میشود که تیروئید خیلی بزرگ است و مشکلات ظاهری و فیزیکی ایجاد کرده است. یا پرکاریهای تیروئید که مقاوم هستند و ما مجبوریم عمل جراحی انجام بدهیم و سرطانهای تیروئید. درباره کمکاریها جراحی ندارد مگر اینکه همراه با کم کاری، تیروئید هم بزرگ شده باشد.
وی با اشاره به اینکه بعضی از بیماریها ممکن است دلایل دیگری داشته باشند، بیان میکند: مثلا نازایی ممکن است به دلیل دیگری اتفاق افتاده باشد و نباید اگر تیروئید در حال درمان دارند نگران بارداری باشند. مثلا خانمی در اینترنت جستوجو میکند و با تطبیق علائم میگوید کم کاری تیروئید دارم پس نازا هستم. این مسئله درست نیست اگر تیروئید درمان نشده باشد ممکن است تأثیرگذار باشد، اما اگر درمان کنند هیچ جای نگرانی وجود ندارد. درمان هم بسیار راحت است.
این پزشک فوق تخصص غدد در پایان توصیه میکند: وقتی به دکتر مراجعه میکنید قبل از اینکه درباره علائم صحبت کنید اول این سؤال را بپرسید که بیماری من کنترل شده است یا نه؟ اگر پزشک گفت کنترل شده است بعد از آن این مسئله را مطرح کنید حالا که کنترل شده است مثلا برای بارداری چه کارهایی لازم است انجام بدهم. گاهی اوقات بیمار علائمی را مطرح میکند یا مشکلاتی دارد که هیچ ارتباطی با تیروئید ندارد.
